تجربه در دنیای مجازی!
مقدمه امروزه با مطرح شدن فضای مجارزی به عنوان فضای دوم زندگی ، مسائل و چالش هایی متناسب با فعالیت در این فضا برای کربران و سیاست گذاران آن مطرح می شود. یکی از این مسائل کنترل و هنجار سازی مثبت در این فضا ست که با در کشور ما با مناقشاتی رو به روست. در حالی که عده ای از افراد کنترل در فضای مجازی را همچون فضای واقعی لازم می دانند و آن را به عنوان راهی برای استفاده ی درست از فضای مجازی بر می شمرند، عده ای دیگر فیلترینگ را مانع تحقق آزادی در فضای مجازی و عدم شکل گیری جامعه ی مدنی در بستر فضای مجازی می دانند.این در حالی است که بسیاری از کشور ها با تصویب قوانین مختلف اتواه مصادیق جرائم اینترنتی را برای فضای مجازی خود تعریف کرده. به تعمال محدودیت می پردازند.در بسیاری از کشورها نگرانی های مربوط به آسیب های فضای مجازی به بعد جرائم اقتصادی و کلاهبرداری ها و سرقت های مجازی مربوط است،در برخی دیگر سواستفاده از اطلاعات شخصی و نقض حریم خصوصی افراد. در بسیاری دیگر مسائل اخلاقی و هجمه های فرهنگی و بالاخره در بسیاری دیگر امنیت ملی و چالش هاس سیاسی و مخالفت های مدنی، اساس کار فیلترینگ قرار دارند. فیلترینگ همه ی افرادی که در کشور مادر فضای اینترنت فعالیت می کنند و اوقاتی از روز را در این فضا می گذرانند،حتما با جمله ی"دسترسی به تارنمای فراخوانده شده امکان نمی باشد"،پس از جستجوی صفحه ی خاصی، رو به رو شده اند. این صفحه ای است که حاکی از حکایت بلند بالای فیلترینگ در ایران دارد. یا نوعی از "کنترل و هنجار سازی مثبت". دسترسی به شبکه و سیاست گذاری شبکه، به عنوان یکی از شاخص های مهم رویکردهای کمی به آمادگی الکترونیک محسوب می شود.(عاملی 1390)همچنین در مقولات و شاخص های آمادگی الکترونیک ذیل مبحث محیط قانونی، سطح سانسور و در ذیل موارد زیرساخت ها،امنیت اطلاعات اینترنت تعریف شده است.(همان) فیلترینگ یکی از اقدامات معمول در بسیاری از کشور ها می باشد و دلایل مختلفی برای آن ذکر می شود. کشورهای"چین،عربستان،بحرین،یمن،کویت،ویتنام،سوریه،ایران،امارات،کوبا،اردن،تونس،برمه،سنگاپور،ازبکستان و بخشی از افریقا و سوییس و استرالیا و بخش هایی از آلمان"(عاملی.1390:53) نمونه ای از کشورهایی هستند که فیلترینگ را در فضای مجازی کشور خود اعمال می کنند. فیلترینگ انواع مختلفی دارد که هر کدام در شرایط خاصی ،بهترین کار برد را دارند.انواع فیلترینگ شامل این موارد می شود: درفیلترینگ از طریق دی.ان.اس، نام دامنه ی غیر مجاز را به نشانی آی.پی متناظرش ترجمه می شود. در نوعی دیگر ،آی.اس.پی، دسترسی مستقیم را محدود و منوط به استفاده از پروکسی می کند. با استفاده از مسیر یاب ها روشی دیگر برای فیلتر کردن ممکن می شود که خروجی شبکه به سمت یک سیستم فیلتر کننده محدود می شود و در صورت در خواست وبگاه غیر مجاز،جریان اطلاعات محدود می شود.در فیلترینگ با سانسورافزار ها دسترسی از طریق برنامه هایی که بر روی سیستم های خانگی و ادارت و مدارس نصب می شود،محدود می شود.نوع دیگری از فیلتر ها به مسدود کردن درگاه ها و در نتیجه کلیه ی خدماتی که ارائه می دهند مربوط است.فهرست سیاه به نام و نشانی مجموعه ی وبگاه هایی اشاره دارد که دسترسی به آن ها مجاز نیست یا شامل واژه های از پیش تعیین شده ی غیر مجازند. در فهرست سفید ،نشانی وبگاه های امن و مجاز مشخص شده است.این نوع فیلترینگ در ادارات کاربرد بیشتری دارد.فیلترینگ معکوس هم به منع ارائه ی خدمات از طرف سرور ،مربوط است.در این روش سرور مذکور در خواست آی.پی درخواست کننده را در صورتی که متعلق به کشور تحریم شده باشد،بی پاسخ می گذارد.در فیلترینگ کلید واژه،که فیلترینگی پویا نامیده می شود، واژه های غیر مجاز مشخص می شوند و وبگاهی که شامل این واژه باشد،مسدود می شود.(عاملی.1390) اما مواردی که در هر کشور به عنوان محتوای غیر مجاز شناخته و تعریف می شوند بستگی به سیاست ها ی فرهنگی و اجتماعی و سیاسی آن ها دارد. در ایران" کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه "موضوع ماده 22 قانون جرایم رایانه ای"، مبادرت به احصاء فهرست مصادیق محتوای مجرمانه فضای مجازی در پنج محور "محتوای علیه عفت و اخلاق عمومی"، " محتوای علیه مقدسات اسلامی"، " محتوای علیه امنیت و آسایش عمومی"، "محتوای علیه مقامات و نهادهای دولتی و عمومی" و "محتوایی که برای ارتکاب جرایم رایانهای و سایر جرایم به کار می رود" کرده است.(خبرگزاری مهر) همان طور که مشخص است مصادیق این پنج محور شامل موارد بساری می شود که از محتواهای مربوط به رواج بی بند و باری و یا مصرف موارد مخدرگرفته تا رواج اسراف و یا اخلال در نظم عمومی را شامل می شود. اما آنچه بیش از همه کاربران ایرانی را با مشکل مواجه ساخته و موجبات اعتراض آن ها را فراهم آورده،فیلترینگ وبگاه های شبکه های اجتماعی(مثل فیس بوک و توییتر)،و یا وبلاگ های اجتماعی(مثل بالاترین) با محتوای سیاسی است.چه،در جامعه ی ما منع محتواهای غیر اخلاقی و مروج فساد و بی بند و باری،مورد قبول اکثریت افراد است وکاربرانی هم نسبت به این محدودیت ها اعتراضی داشته باشند کمتر توسط دیگران حمایت می شوند. اما بسیاری از کاربران اینتر نت،خصوصا در جریان انتخابات سال 1388 در ایران،نسبت به فیلترینگ سایت ها و وبلاگ هایی با موضوعات سیاسی و اجتماعی معترض بودند. ازسوی مسئولان در وزارت ارتباطات،اطلاعات و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دلیل بسیاری از این محدودیت ها را" اخلال در نظم عمومی و اقدام علیه امنیت ملی" عنوان می کردند. از طرفی معترضان به این روند فیلترینگ را مانعی در راه رسیدن به آزادی اجتماعی و جامعه مدنی عنوان می کردند. جامعه ی مدنی و امنیت ملی امنیت ملی در فضای مجازی بیشتر با واژه ی "جنگ نرم" گره خورده است.ژوزف نای اولین بار این مفهوم را در سالهای اول دهه ی 90 مطرح کرد. . لاینبرگ در تعریف جنگ نرم آورده است:"استفاده از تبلیغات بر ضد دشمن همراه با اقدامات عملی است که دارای ماهیت نظامی،سیاسی و اقتصادی می باشد."( نصر1385:90).همچنین جنگ نرم در حقيقت شامل هرگونه اقدام روانی و تبليغات رسانهای است كه جامعه يا گروه هدف را نشانه میگيرد و بدون درگيری نظامی و گشوده شدن آتش، رقيب را به انفعال يا شكست وا میدارد.( پایگاه اطلاع رسانی آیت الله خامنه ای)در عین حال باید توجه داشت "جنگ رسانه ای یکی از برجسته ترین جنبه های جنگ نرم و جنگ های جدید بین المللی است."(ماه پیشانیان.1389:229) . از سوی دیگر می دانیم که "جهان مجازی جدید که با صنعت همزمان ارتباطات و ظهور اینترنت معنا پیدا می کند،ما را با واقعی شدن مجازی،منتها در محیط متفاوت و و ظرفیت های متفاوت مواجه می کند"(عاملی.1387)فضای مجاری که در کنار فضای واقعی بسیاری از وجوه زندگی را در خود همانند سازی کرده و حتی بسیاری از فعالیت ها کاملا به این فضا منتقل شده است و به سهولت زندگی بشری منجر شده،می تواند بستر مناسبی هم برای شکل گیری اقدامات سیاسی و یا بروز جنگ نرم باشد. در این معنا مهمترین رسانه ای که قابلیت های لازم برای اثر گذاری بر مخاطب اش را دارد،فضای مجازی است که در کنار زندگی واقعی، فضای دوم و جهانی دیگر را برای افراد رقم زده است. همین ملاحظات منجر به اقداماتی برای فیلترینگ در فضای مجازی در جوامع محتلف شده است. اما از سوی دیگر می توان به این نکته توجه داشت هنگامی که بسیاری از پایگاه های اینترنتی فیلتر شده، مربوط به کاربران ایرانی و حتی بسیاری از فعالان فرهنگی و اجتماعی ایران هستند. در این دیدگاه مخالفان فیلترینگ سیاسی از جامعه ی مدنی و آزادی بیان در مسائل اجتماعی و سیاسی سخن می گویند.در کتاب قدرت٬ جامعه مدنی و مطبوعات به نقل از بابیوآمده است:" جامعه ی مدنی،عرصه ای است که ستیزه های اعتقادی،مذهبی، اجتماعی و اقتصادی شکل می گیرد ."(خانیکی.1381)و در درون آن هم به گونه ای تجمیع می شود. یه عبارتی جامعه ی مدنی هم عرصه ی شکل گیری و هم عرصه ی حل و تفاهم این تضارب آراست. بنابراین شکل گیری یک فضای آزاد که در آن آرای مختلف سیاسی و اجتماعی به راحتی بیان شوند،یکی از کاربرد های مهم فضای مجازی در عرصه ی اجتماعی است.فضایی که جمیع آرای افراد از هر گروهی می تواند به یک اندازه در معرض دید باشد و افراد بدون مشکلات رایج برای ابراز عقاید در به دست آوردن رسانه های فراگیر، به ابراز عقیده ی خود بپردازند. همچنین سرعت انتقال اطلاعات و جهانی بودن شبکه ی جهانی اینترنت می تواند به توسعه ی دید کاربران و آگاهی آن ها برای شکل گیری فضای مفهومی کمک کند. همچنین با شکل گیری ارتباط و تعامل نهادهای سیای در فضای مجازی با نمایندگان احزاب و گروه های فکری دیگر می توان"انتظار داشت که نوع تازه ای از جامعه ی مدنی دوباره بر ساخته شود که در ان امکان پایه ریزی الکترونیک دموکراسی از پایین وجود داشته باشد."(سلطانی فر.1388:50)در این معنا،کنترل افراطی فضای مجازی توسط نهادهای دولتی،نوعی تهدید برای آزادی بیان در این فضا به حساب می آید،مخصوصا که مرز مشخص تهدید علیه امنیت ملی از انتقاد از سیاست ها و شخصیت های سیاسی معلوم نیست. نقدها و نظر ها در حالی که اساتید دانشگاه ها و بسیاری از فعالان علمی نسبت به فیلتر سایت های علمی و تحقیقاتی معترض هستند و بزرگترین ضرر آن را متوجه خود دولت می دانند.(نمکدوست.1390.پایگاه اینترنتی قطره ) عده ای دیگر به جنبه ی اخلاقی و معرفتی مبارزه با فساد و بی اخلاقی و ضربه به کرامت انسانی در تایید سانسور ها اشاره می کنند.(شهریاری.1390پایگاه اینترنتی وب پالون) همچنین در اعتراض به فیلترینگ عده ای به هزینه های بالای تهیه و یا طراحی نرم افزار های فیلترینگ اشاره می کنند. به عقیده ی این عده تکنولوژی فیلترینگ هنوز در ایران بومی نشده و دولت ایران لزوما بایدد هزینه ای را به کشور های دیگر برای تهیه ی این نرم افزار ها بپردازد.(پایگاه اینترنتی خبرگزاری مشرق) در ادامه ی روند کاربران ایرانی به دلیل کنجکاوی و یا نیاز به محتوای وبگاه فیلتر شده،اقدام به تهیه ی نرم افزار های فیلتر شکن یا قفل شکن یا استفاده از vpn ها می کند. به این ترتیب هزینه ای هم برای استفاده از این امکانات توسط کاربر ایرانی پرداخت می شود. پس نه تنها محدویت اعمال نشده،که بخشی از سرمایه ی کشور برای فیلتر و ضد فیلتر به سازندگان اولیه ی این نرم افزار ها، پرداخت شده است.همچنین نفس فیلتر کردن و ایجاد مانع برای رسیدن به یک محتوا،کاربر را برای دیدن آن بیشتر کنجکاو می کند و اوا را به این کار تشویق می کند. برای رفع این دو گانگی که در فضای مجازی بین آزادی اطلاعات در بخش خصوصی و محدودیت اطلاعات به جهت امنیت ملی و حفظ وضع موجود در بخش دولتی به وجود آمده و می توان د رهمه ی وجوه آن را تعریف کرد،روش ها و سیاست های اتخاذ شده می تواند بسیار راهبردی و موثر باشد."این به روش های فرهنگی و متفکران فعال حال و آینده بشتگی دارد که تعیین کنند تکنولوژی های نوین ارتباطات و اطلاعات در چه راهی مورد استفاده قرار گیرند و توسعه یابند و چه منافعی را بر آورده کنند."(خرازی آذر.1388) به این ترتیب به نظر می رسد مسئولان امر بهتر است به جای شیوه های سلبی در برخورد با محتوای فضای مجازی،دیدی باز تر نسبت به مسائل و آسیب های فضای مجازی داشته باشند. به طوری که به جای فیلترینگ پیشینی(نوعی از محدودیت که در کشور ما برای نشریات و مطبوعات هم به کار می رود)،به استفاده از روش های دقیق تر و کاربردی تر توجه شود. به عوان مثال وقتی کلید واژه ی خاصی به عنوان مصداق مجرمانه شناخته می شود،اگر آن واژه به اشکالی دیگر نوشته شود می تواند از فیلتر های تعیین شده عبور کند. یا در حالتی دیگر ممکن است یک وبگاه به دلیل بخشی از محتوایش،به طور کامل شامل قانون های فیلترینگ شود. برای این مشکل بهتر است روش هایی با دقت بالاتر برای اعمال فیلتر،در نظر و به کار گرفته شود.فیلترینگ موضوعی به جای فیلترینگ گسترده از بهترین روش های ارائه شده است.( پایگاه خبری فن آوری برسام) روش هایی که توسط خانواده ها و در سیستم های خانگی فیلتر های مشخصی را برای سنین مختلف تعریف کرده است. معاون شورای عالی اطلاع رسانی در شهریور ماه سال جاری، از آماده سازی نسخه ی جدیدی از نرم افزار فیلترینگ خانگی خبر داد که با هدف فرهنگ سازی اینترنتی تهیه و در دسترس خانواده ها قرار می گیرد.(پایگاه خبری فناوری اطلاعات برسام.) همچنین در همین راستا، آموزش والدین برای تربیت صحیح فرزندان و توجیه آنان در استفاده از اینترنت،یکی از راه های موثر خواهد بود. همچنین آشنا کردن دانش آموزان در مدرسه با محتواهای مناسب سن و متناسب با روحیه و نیاز های آن ها،باعث رفع مشکل سرگردانی شان در محیط جهانی اینتر نت می شود. همچنین راه کار دیگر برای مبارزه با آسیب های احتمالی محتوای فضای مجازی، جایگزینی وبگاه های مناسب با جذابیت های بالاتر، در مقابل وبگاه های مجرمانه است. این امر در عین حال،مستلزم ایجاد بستر های مناسب در تعامل با کاربران ایرانی می باشد. یکی از این بستر ها، ایجاد اعتماد در آن ها برای استفاده از فضای مجازی ایرانی و یا وبگاه های ایرانی است. در حالی که بسیاری از کاربران ایرانی فیس بوک در این شبکه مجازی به انتشار اطلاعات شخصی خود مبادرت می ورزند،اما بسیاری از کاربران در شبکه های مجازی ایرانی از این کار سر باز می زنند. از مهمترین عوامل این برخورد،نوع نگاه بدبینانه به دولت ایران در مسایل سیاسی و اتهام سرقت اطلاعات و بی اعتمادی برای سپردن اطلاعات شخصی به این وبگاه هاست.(محمدی.پایگاه اینترنتی وبلاگ نیوز) برای رفع این مشکل یکی از راهبردها نگاه بازتری به مسائل سیاسی و رفع فیلترینگ بسیاری از وبگاه های با مضامین سیای و یا اجتماعی است. همچنین بالابردن کیفیت خدمات ارائه شده در شبکه ها ی مجازی ایرانی،می تواند موجب اقبال عموم مردم به این شبکه ها و حتی در سطح بالاتری برای کاربران بین المللی باشد. در این صورت یک تهدید، به فرصتی مناسب برای اثر گذاری بر کاربران غیرایرانی بدل شده است. از سوی دیگر در برخورد با محتواهای غیر اخلاقی،اگر چه فیلترینگ می تواند تا حدودی استفاده از آن را محدود کند،اما آموزش و فرهنگ سازی در این زمینه ی نکته ی مهمی است که تا کنون مسئولا آموزش و پرورش کشور به طور جدی و علمی به آن نپرداخته اند.علی گرانمایه پور در مصاحبه ای با خبرگزاری دانشجویان ایران در خردادماه سال جاری به مشکل اخلاق نسبی در اینتر نت اشاره کرده و همچنین بیان کرده است:" فضاي مجازي علاوه بر دادن فرصت تخريب افراد، هويت ما را هم پنهان ميكند. نميشود گفت اگر اشخاص در فضاي مجازي تعهد اخلاقي بدهند، تابع اخلاق خواهند بود. در نتيجه بايد سطح آگاهيهاي اجتماعي را بالا ببريم."(خبرگزاری دانشجویان ایران) کتابنامه: -ماه پیشانیان،م.(1389).جنگ نرم در فضای رسانه و سایبر.تهران.انتشارات علیا. -نصر،ص.(1385)جنگ روانی. ترجمه ی حقیقت کاشانی. تهران. سروش و مرکز تحقیقات و مطالعات سنجش برنامه ای. -خانیکی.ه.(1381)قدرت٬ جامعه مدنی و مطبوعات٬ تهران: طرح نو. -خرازی آذر،ر(1388) کلیک سایبر دیپلماسی، دیپلماسی در عصر تکنولوژی های اطلاعات و ارتباطات. منتشر شده در :زمان مجازی؛تحول در نهاد های مجازی. تهران.انتشارت بعثت. -سلطانی فر،م.(1388)سازمان های غیر دولتی در عصر تکنولوژی های نوین ارتباطات و اطلاعات؛نهاد های مجازی دموکراتیزاسیون جهانی. منتشر شده در :زمان مجازی؛تحول در نهاد های مجازی. تهران.انتشارت بعثت. -عاملی،س ر(1387)دوفضایی شدن در عصر ارتباطات. مصاحبه منتشر شده در ماهنامه ی علمی-فرهنگی راه.ش 2. -عاملی،س ر(1390) مطالعات مقایسه ای آمادگی الکترونیک راهبردی برای پیشرفت فضای الکترونیک.تهران.انتشارات امیر کبیر. منابع الکترونیک: - وب سایت خامنه ای.ir تاریخ بازدید:12/8/1390 -وب سایت قطره تاریخ بازدید:11/8/1390 -وب سایت وب پالونتاریخ بازدید:11/8/1390 -وبلاگ نیوز تاریخ بازدید:11/8/1390/- -پایگاه خبری فناوری اطلاعات برسام تاریخ بازدید:11/8/1390 1- همه ی ما این روزها کلمات زیادی را با پسوند های مختلف می شنویم. مخصوصا در حوزه ی علوم اجتماعی که اکثر مفاهیم با چند پسوند مشخص بسیار مورد استفاده اند. از این پسوندها،تفاوت های بزرگ معرفتی و معنایی را در واژه ها ایجاد می کنند.سه پسوند مهم یاد شده عبارتنداز:(ity)،(ism) و (ization) در ادامه به توضیح در تفاوت های هر کدام می پردازیم. پسوند(ity) نشان از در نظر گرفتن ویژگی ذاتی برای چیزی است. در این بحث،به نهاد های(ی اجتماعی) که حول محور مفهوم اصلی شکل می گیرند و اصل ویژگی آنها به همان باز می گردد،اطلاق می شود. پسوند(ism)، ناظر بر عقیده یا مکتبی خاص است که حول موضوع شکل گرفته. همچنین می توان گفت نظام گرایشی و معرفتی مربوطه را معنی می دهد. وقتی مفهمومی با پسوند(ization)،به کار می رود،در واقع به فرایندها و روندهای مربوط به مفهوم اشاره می کند.به این معنی،از عملی که صورت گرفته و وجه عینی دارد، صحبت می شود. از طرفی یکی از واژهایی که در سال های اخیر مخصوصا بسیار مورد استفاده قرار گرفته،واژه ی virtual و و مشتقات حاصل آمده ی آن با پسوند های یاد شده است. واژه ی virtual در اصل به معنای"متاثر از خواص یا قابلیت های فیزیکی " است.(ریشه شناسی آنلاین) همچنین در معنای این واژه در ویکی پدیا این طو آمده است:"اولین بار در فلسفه به کار گرفته شد و به معنای چیزی که واقعی نیست،اما با ویژگی برجسته ای از واقعیت می تواند نمایش داده شود،به کار فت."به عبارتی،چیزی که واقعی است،اما مادی نیست. به یک معنی میتوان امر قدسی را واجد این شرایط دانست. در این معنا،امر قدسی، واقعی نیست،اما میل به نمایش آن توسط آدمی،آن را به امری با ویژگی های امور واقع،بدل می کند. وقتی کلمه ای با پسوند (ity) به کار می روند،معنای آن به ,چیزی که واجد ویژگی بخش اول کلمه است، تغییر می کند. بنابر این واژه ی virtuality به معنی مجازیت یا مجاز بودگی(عاملی.1385) است. در واقع وقتی از virtuality حرف می زنیم ،بحث از چیزی است که ویژگی virtual را داراست. به طور مثال وقتی این مفهوم در کنارgaming به کار می رود برای توضیح مجموعه بازی های آنلاین کامپیوتری است .در واقع طبق تعریف ویکی پدیا ،این مفهوم "یک ویژگی چیزها که هنوز به فعلیت نرسیده است،"معنی می دهد.در فارسی این واژه به "مجاز بودگی" و "مجازی بودن" ترجمه می شود."مجاز بودگی یا مجازی بودن،اشاره به قالب و فضایی موازی با فضای فیزیکی است که بستر و ظرفیت های ساختاری خاص این فضای جدید را مورد توجه قرار می دهد.اگر مفاهیم اصلی این فضا را یک چرخه به حساب آوریم،مجاز بودگی اولین حلقه است."(عاملی.1387) مجازی بود در عین حال متاثر از "زمان" و تغییرات آن در محیط مجازی است. در واقع با تغییر سرعت حرکت در این محیط، نهادهای شکل گرفته در آن نیز متناسب با این تغییر، متحول می شوند و کاربردی متفاوت پیدا می کنند.(عاملی.1388) "vitualism" را می توان به معنای نظامی معرفتی که در مواجهه با مجازبودگی روی داده است تعریف کرد. در حالی که برخی افراد،این مفهوم را یک مفهوم بیشتر دینی(با بنیان ها ی فلسفی) می دانند، و در دین مسیحی پروتستان ها (مارتین لوتر)را افرادی مخالف virtualism و مسیح مصلوب می دانند،برخی دیگر از آن برداشتی جامعه شناسانه (باز هم با بنیان های فیلسوفانه)، دارد. از نظر این افراد،این مفهوم در مقابل ماده گرایی قرار دارد که بیشتر در آثار مارکس نمود یافت و واقعیت و طبیعت را مقدم بر ذهن و فکر دانست. در آثار فیلسوفان نیز همیشه مناقشاتی بر سر اصالت ماده یا معنا وجود داشته است.(نگاه کنید به +) اما امروزه این واژه بیشتر مربوط به نگرشی است که در تعامل با فضای مجازی و کاربرد خای آن،برای افراد شکل گرفته و به عقیده من بیشتر در سطوح بالای مدیریتی معنا می یابد."نوعی نگرش در مواجهه با تعامل و ساختار های تازه در فضای مجازی" برای افراد شکل می گیرد که"انسان را با معرفت های جدید و به دنبال آن انتظارات و تعاملات تازه تری روبه رو می کند."(عاملی.1387) "مجازی گرایی" بیشتر به نگرش افراد به توان و ظرفیت فضای مجازی برای کاربرد موثر در سهولت زندگی روزمره،خدمات شرکتی و دولتی، صرفه جویی در زمان و البته غلبه بر بعد مکان، دلالت می کند. به نظر می رسد در دنیای امروز با تغییراتی که در نوع مدیریت های کلان در همه جا متاثر از فضای مجازی و بخصوص اینترنت و اینترانت ها بوجود آمده،این نگرش موجب پوشش های گسترده تر جمعیتی و موفقیت در کسب و کار می شود.همچنین وضع قوانین و مقررات مرتبط با فضاهای مجازی و کنترلی،اعتقاد بر توانمندی و ظرفیت بالای این فضا به عنوان حاملی برای اهداف سیاسی، تجاری و اقتصادی و اجتماعی، ناظر بر virtualism است. برای درک بهتر خدمات و اعمالی که ناشی از virtualismاست، باید به واژه ی"virtualization"بپردازیم. این واژه به بعد عملی نگرش "مجازی گرایی" دلالت دارد.در دانشنامه آزاد ویکی پدیا در ذیل این واژه آمده است:"نسخه ی مجازی چیزی(به جای واقعی آن)،مثل یک پلت فرم سخت افزاری،سیستم عامل یا... " فرایند ها و روند هایی که در جهت مجازی گرایی عمل می کنند،با نام"مجازی سازی"شناخته می شوند.مجازی سازی ناظر بر تغییراتی در محیط است که ناشی از عقیده به توانایی های مجازیت است.در این مرحله"با توجه به اندیشه ها و مجازی نگری،فرایند انتقال و ساخت پدیده های مجازی آغاز می شود."(همان) از بارزترین مثال های virtualism، ساخت شهرهای مجازی است. شهرهای مجازی که چندی ست در ایران نیز مورد توجه قرار گرفته اند،در تلاش برای دست یافتن به کارکردهای بالای فضای مجازی در جهت ارائه ی خدمات آنلاین و صرفه جویی در زمان ،به واسطه ی فائق آمدن بر عنصر مکان است. 2-پارادایم دو جهانی شدن برای اولین بار در سالهای اخیر توسط دکتر سعید رضا عاملی در سال 1382به عنوان نظریه ای برای درک جهانی شدن ارائه شد.این نظریه در پی آنست که جهان مجازی را به موازات جهان واقعی جدی بینگارد و بر تاثیرات جهان مجازی بر زندگی امروز تاکید دارد. دو جهانی شدن مفهومی ست که دو، جهانی شدن موازی و همزمان را بیان می کند.جهانی شدن اول که در جهان واقعی روی می دهد و متاثر از "صنعت حمل و نقل" است که شرایط تسهیل شده ای را برای انتقال انسان با بدن فراهم کرده... و معنای دوری و نزدیکی را در سطح وسیعی تغییر داده است.(عاملی.س.1384)دو جهانی شدن ها،در عین حال منعکس کننده ی دو حهانی گرایی نیز هست.(عاملی.1386:54)دو جهان در بخث دو حهانی شدن،دو قلوهایی خواهند شد که در قلمروهای بسیاری با هم تعامل فردی و اجتماعی خواهند داشت.(همان.55) در عین حال "دو فضایی شدن،یک تغییر بزرگ محسوب می شود که در کنار واقعیت گرایی،واقعیت سازی و واقعیت، ساختار و جهانی خلق کرده است که مجازی گرایی،مجازی سازی و مجازی بودگی،پیوست های نهادینه شده ی جهان جدید محسوب می شوند."(عاملی.1385) به این معنی علاوه بر دوجهانی شده،دو فضایی شدن نیز یکی از پیامدها و در عین حال علل جهانی شد است. مجموعه ی این مفاهیم در بستر زمان و مکام مجازی و در تعامل با این دو شکل می گیرد.(عاملی.1387). در وقاع با گره خوردن مفاهیم واقعیت و مجازی و در پارادیم دو جهانی/دوفضایی شدن،می توانیم از فضایی که حاصل در هم تنیدگی این مفاهیم است سخن بگوییم. -منابع: عاملي، س. ر. (1382ج) دو جهاني شدنها و هويتهاي همزمان آينده،کارگاه علميآينده انديشي ... .وب سايت جامعه اطلاعاتي ايراني : http://iranwsis.org -فصلنامه انجمن علمی مطالعات فرهنگی و ارتباطات1384،دو شماره پیاپی2.3،بهار و تابستان 84،مقاله دکتر سعید رضا عاملی -عاملی،س.ر(1387)مطالعات شهر مجازی ،رویکرد تحلیلی به فضاهای عمومی.ج1.آوای قلم. تهران. -عاملی،س.ر(1388)زمان مجازی تحول در نهادهای مجازی.انتشارات بعثت.تهران -ویکی پدیا( virtualization) - ویکی پدیا( virtual) - ویکی پدیا(virtualism) اولین آشنایی جدی من با فضای مجازی به حدود چهار سال پیش می رسد و درسی با همین عنوان "مطالعات فضای مجازی". اینکه اولین بار چه کسی واژه ی "سایبر" را به کار برد و به چه معنی و با چه پیشینه ای،از اولین چیزهایی بود که فهمیدم و همین مقدمه ای بود برای ورود به دنیایی که حالا بزرگتر و بزرگتر شده و برای من دنیایی است که کمتر از آن می دانیم.آن روزها فضای مجازی برای من در نت و کامپیوتر خلاصه می شد دغدغه ی اصلی من البته در دور شدن آدم ها از یکدیگر به واسطه ی مجازی شدن همه چیز حتی ارتباطات انسانی. خب...دغدغه های دیگری هم بود که اخلاق و الزامات تعریف نشده ی آن در دنیای مجازی،به عنوان یک چالش بزرگ،یکی از انها بود. آشنایی اولیه ی من با این فضا با ترس و احتمالا بدبینی ای آمیخته بود که البته ناشی از ناشناختگی بود... حالا چند سالی ازآن می گذرد و حس من به فضای مجازی با آن روزها خیلی متفاوت است. فضای مجازی به دنیای جدید بدل شده که وجود دارد چون لازمه ی زندگی ما انسان هاست. دنیایی که به آن وابسته شدیم و به واسطه ی سبک زندگی مان حتی به آن نیاز داریم. فضای مجازی برای من دنیایی سرشار از امکانات و کاربرد هاست که البته مثل دنیای واقعی،ممکن است اتفاقات و کاربردهای ناخواسته ای هم داشته باشد.در این دنیای بزرگ که چیزی شبیه بی انتهاست،می شود ارتباطات انسانی بهبود یابد(ساده ترین نمونه اش امکاناتی مثل oovoo است که در خانواده ی ما تماس ها تلفنی دوبار در هفته با فامیل را به هرشب و بی محدودیت تبدیل کرده). و می شود به بهبود ارتباطات اجتماعی هم در آن خوش بین بود.(ساده ترین مثالش شبکه های اجتماعی ملی و بین المللی شبیهfacebook وcloob.com). این که تا چه حد فضای مجازی در جنبه های مختلف زندگی مردم یک جامعه وارد شده و آن را تحت تاثیر قرار دهد و کاربردهایی داشته باشد،علاه بر مسائل فتی و تکنولوژیک،به تبیین های فرهنگی و اجتماعی نیاز دارد.اما آنچه مسلم است،تلاش برای ارائه ی خدمات بهتر از سوی دولت، بخش های اقتصادی،خدمات شهری ،اطلاعات آموزشی و آموزش عالی و حتی تبلیغات مذهبی و حزبی،در سال های اخیر بیش از پیش روی داده است. این به معنای حساس شدن مسولین مربوط به این امور،به قابلیت های فضای مجازی و از سوی دیگر رشد استفاده ی عمومی از شبکه ی جهانی اینترنت و توجه به قابلیت ها و کارکرد های آن است. با همه ی این ها،به نظر من فضای مجازی (در ایران مخصوصا) هنوز هم آن طور که باید به عنوان دنیایی هم عرض دنیای واقعی به کار گرفته نمی شود و از قابلیت های آن،آن طور که در خدمت دنیای واقعی باشد،بهره گرفته نمی شود.مثلا باید دانشجوی ورودی باشید تا بدانید که ثبت نام اینترنتی نه تنها باعث سهولت در پروسه ی ثبت نام دانشگاه نمی شود،که در آن برهه ی زمانی پرهیجان و استرس، موجب زحمت چند برابر و وقت کشی چند ساعته و تلف شدن انرژی نیز می شود. به این ترتیب به نظر من،فضای مجازی اگر چه جهان دوم ماست(با عنایت به نظریه ی دو جهانی شدن ها ی دکتر عاملی)،و دنیایی است که در کنار دنیای واقعی ما،امانکته ی مهم در کارکرد اصلی آن است که به نظر نگارنده،در خدمت زندگی بهتر در دنیای اول(دنیای واقعی) تعریف می شود.استفاده از ان باید در خدمت بهبود زندگی واقعی باشد. به عبارت بهتر فضای مجازی برای زندگی بهتر،راحت تر و مفید تر مورد استفاده قرار گیرد.نه آنکه موضوعیت یابد،کارکردی عکس داشته باشد و یا ما را از دنیای واقعی دور کرده و زندگی مجازی و افکاری دور از واقع را رقم بزند.
| Design By : Pichak |
